Faire cosmetica: schoonheid met een fair randje

Crèmes, oliën of balsems aanbrengen om onze huid te verzorgen maakt voor veel mensen deel uit van hun dagelijkse routine. Maar achter deze beloftes van zachtheid en zuiverheid schuilt een realiteit die vaak minder rooskleurig is voor de vrouwen en mannen die de ingrediënten van deze producten telen en verwerken.

Tijd om verder te kijken dan de verpakking: wat als echte schoonheid ook betekent dat de toeleveringsketen eerlijk, transparant en milieuvriendelijk is?

Tighanimine, een coöperatie van arganolieproducenten in Marokko

Beginnen doen we met een concreet voorbeeld: in het zuiden van Marokko produceert de vrouwencoöperatie Tighanimine een uitzonderlijke arganolie, een iconisch ingrediënt van natuurlijke en biologische cosmetica. Arganolie komt van de arganboom, een inheemse boomsoort die bescherming biedt tegen verwoestijning. Hij vormt de kern van een duurzaam economisch model dat door deze vrouwen wordt gedragen.

Met de steun van het Trade for Development Centre van Enabel kon Tighanimine zijn productieketen verbeteren, de managementcapaciteiten van haar coöperatie versterken en strenge kwaliteitscontrolesystemen invoeren. Deze steun speelde een doorslaggevende rol opdat de coöperatie als eerste producent van arganolie in Marokko de Fairtrade-certificering kon behalen.

De leden van de coöperatie zijn vaak afkomstig zijn uit kwetsbare plattelandsmilieus, zoals weduwen, gescheiden vrouwen of gezinnen met slechts één inkomen. Dankzij de omschakeling naar fair trade zagen zij hun inkomsten aanzienlijk stijgen tot gemiddeld het dubbele van het lokale loon. Naast het financiële aspect veranderde deze economische zelfstandigheid ook hun sociale rol: ze kregen toegang tot alfabetiseringsprogramma’s, hun kinderen konden naar school en ze kregen meer inspraak in beslissingen binnen hun gemeenschap.

De coöperatie toonde bovendien een opmerkelijke veerkracht tijdens crisissen, zowel op het vlak van klimaat als gezondheid. Dankzij de ontwikkelingspremies die ze kregen uit eerlijke handel kon ze sociale vangnetten financieren voor haar leden, zoals hygiënekits en voedselhulp. De coöperatie kon ook haar activiteiten diversifiëren onder meer door imkerijprojecten op te starten.

Wie kiest voor een verzorgingsproduct met argan uit deze keten, ondersteunt dus rechtstreeks een positieve kringloop waarin biodiversiteitsbehoud, traceerbaarheid en duurzame emancipatie van vrouwen samenkomen.

Een aantal initiatieven die solidaire schoonheid opnieuw uitvinden

Eerlijke handel draait niet alleen om het betalen van een ‘eerlijke prijs’. Het gaat om het opbouwen van duurzame handelspartnerschappen die producenten in staat stellen hun eigen toekomst in handen te nemen.

Hier zijn drie concrete voorbeelden van ketens die echt het verschil maken.

Natyr: het bewijs van 100% natuurlijke en eerlijke schoonheid

Natyr is veel meer dan zomaar een cosmeticamerk. Ontwikkeld door de Italiaanse pioniersorganisatie voor eerlijke handel Altromercato is het een concreet engagement voor een wereldhandel die mens en biodiversiteit respecteert. Het merk is al meer dan 15 jaar aanwezig in België in  de Oxfam-Wereldwinkel en onderscheidt zich door een absolute vereiste: het volledige assortiment is NATRUE-gecertificeerd (zie verder).

Dankzij een netwerk van meer dan 140 partners in 40 landen, dat rechtstreeks of onrechtstreeks ongeveer 450.000 mensen bereikt, valoriseert Natyr uitzonderlijke ingrediënten en zorgt het tegelijkertijd voor een stabiel en eerlijk inkomen voor landbouwers.

Voor zijn mannencollectie haalt het merk bijvoorbeeld zwarte thee bij SOFA (Small Organic Farmers Association) in Sri Lanka. Dit partnerschap vormt een echte sociale innovatie in een land waar de theeteelt historisch werd gedomineerd door grote plantages: hier zijn kleine landbouwers eigenaar van hun grond en verenigen ze zich om duurzame en natuurgerichte landbouw te bedrijven.

In Zuid-Amerika ondersteunt Natyr de organisatie Candela in Peru. Die stelt 150 inheemse landbouwgroepen uit het Amazonegebied in staat om sacha-inchi- en avocado-olie te telen en te verwerken. De economische ontwikkeling van lokale gemeenschappen wordt zo gecombineerd met een actieve bescherming van biodiversiteit in de bossen.

Elke fles Natyr vertelt zo het verhaal van een transparante toeleveringsketen, waarin eeuwenoude kennis wordt gecombineerd met moderne agro-ecologische technieken. Het merk bewijst dat het mogelijk is om voor jezelf te zorgen en tegelijkertijd zorg te dragen voor de wereld.

Shea uit Benin: het groene goud van de vrouwen van Atacora

Sheaboter is een belangrijk ingrediënt in natuurlijke cosmetica. Het geëngageerde merk Karethic, opgericht in 2010, werkt rechtstreeks samen met vrouwencoöperaties in het noorden van Benin, met name in de beschermde regio Atacora. In deze landelijke gebieden, waar kennis nog steeds mondeling wordt doorgegeven, stelt dit partnerschap de producenten in staat hun eeuwenoude kennis en vaardigheden te valoriseren en tegelijkertijd toegang te krijgen tot een stabiele en eerlijke vergoeding.

Dit model versterkt hun economische zelfstandigheid en hun beslissingsmacht binnen hun gemeenschap, terwijl het tegelijkertijd de lokale biodiversiteit beschermt.

Chéry Faso: fair skincare uit het hart van Afrika

Chéry Faso is een initiatief van Trui Rachels uit Gent. Zij koopt rechtstrees karitéboter aan bij vrouwen in Burkina Faso en Ghana en zij bepalen de prijs.

Trui wilde het verhaal van Afrikaanse mama’s in de kijker zetten en koos voor karitéboter omdat ze op zoek was naar een product dat iedereen kon gebruiken. “Vrouwen verzamelen samen de kariténoten en verwerken die tot boter die ze voor van alles en nog wat gebruiken. Als lichaamsverzorging, uiteraard, maar ook om mee te koken. Een Burkinese vrouw moet karitéboter kunnen maken. Dat behoort zelfs tot de initiatierituelen van meisjes die vrouw worden. Bovendien wordt in Afrika algemeen aanvaard dat vrouwen zelf de opbrengst van hun karitéproductie beheren, dat is er traditie,” zo verklaart ze haar keuze.

Ondertussen is het gamma uitgebreid tot zowel (pure) karitéboter, verfijnde karitémengelingen, oliën, serum, deo en zeep. De producten zijn aan te kopen in via hun webshop of in 13 verkooppunten in verschillende steden.

• Ontdek het verhaal van Chéry Faso

Het NATRUE-label: een dam tegen greenwashing

In de cosmeticawereld zijn claims als « natuurlijk » of « zacht » alomtegenwoordig, vaak zonder dat daar bewijs voor wordt geleverd. Hier komt de cruciale rol van onafhankelijke certificeringen om de hoek kijken.

Het NATRUE-label is een internationale referentieorganisatie met zetel in Brussel die uiterst strenge criteria oplegt om de authenticiteit van natuurlijke en biologische cosmetica te garanderen.

Een product met het NATRUE-label garandeert de consument dat:

• de formule voor 100% bestaat uit natuurlijke, van natuurlijke oorsprong zijnde of natuuridentieke stoffen.
• stoffen afkomstig van ggo’s, siliconen, parabenen, microplastics, synthetische parfums of minerale oliën niet zijn toegestaan.
• Het volledige proces, van duurzame grondstoffenvoorziening tot verpakking, voldoet aan strenge kwaliteits- en ethische normen.

Deze certificering biedt een belangrijke garantie en helpt greenwashing te voorkomen. Ze verzekert dat de inzet voor natuurlijke en eerlijke producten betrekking heeft op de volledige aanpak van het merk en niet alleen op één « uithangbordproduct ».

Wat kan je doen als consument?

Een (h)eerlijke schoonheidsroutine invoeren is eenvoudiger dan het lijkt. Hier zijn drie gewoontes die je vanaf vandaag kunt aannemen:

• Zoek naar een dubbele certificering

Kies indien mogelijk voor producten die zowel een biologisch label (zoals NATRUE, Cosmebio of Bio Forum) als een fairtradelabel (Fairtrade, WFTO of SPP) dragen.

• Kijk naar de herkomst van de belangrijkste ingrediënten

Shea, argan, cacao, kokos, aloë vera… Controleer of het merk duidelijk vermeldt met welke coöperaties het samenwerkt en welke ontwikkelingsprojecten het ondersteunt.

• Steun geëngageerde distributiekanalen

In België staan de Oxfam-Wereldwinkels en gespecialiseerde winkels voor natuurlijke cosmetica garant voor een zorgvuldig geselecteerd assortiment en een doorgedreven traceerbaarheid.

Kiezen voor eerlijke cosmetica is veel meer dan gewoon een aankoop doen. Het is een dagelijkse keuze voor een economisch model waarin menselijke waardigheid en de bescherming van de planeet belangrijker zijn dan winst op korte termijn.

Durf tijdens deze Week van de Fair Trade het etiket van je favoriete crème te bekijken. En als de herkomst ervan onduidelijk is, is het misschien tijd om een alternatief te zoeken dat goed is voor iedereen.

• Ontdek de Natyr-producten in de dichtstbijzijnde Oxfam-Wereldwinkel.
• Steun de initiatieven van Karethic voor de economische zelfstandigheid van vrouwen die shea produceren in Benin.
• Doe je aankopen of volg een workshop bij Chery Faso

Cosmetica-events tijdens de Week van de Fair Trade

Soirée du Karité: 10 oktober, 18.30 – 21.30

Op 10 oktober kan je terecht in Gent voor een sprankelende avond met een blik achter de schermen bij de karitémama’s in Burkina Faso en Ghana & twee (h)eerlijke DIY creaties met sheaboter en unieke oliën uit het hart van Afrika om jou helemaal ‘herfstproof’ te maken met glanzende haren en huid.

Praktische info: Soirée du Karité – Week van de Fair Trade

Glow & Éthique: 10 oktober

Overdag ben je welkom in Givry voor de dag « Glow & Éthique ».

Dit volledig gratis evenement wordt georganiseerd door de vzw « Ça bouge en ville » in het kader van de Week van de Fair Trade.

Op het programma staat een welzijnstraject waarbij je ethische cosmetica kunt uitproberen en ecologische alternatieven kunt ontdekken. Daarnaast zijn er workshops en demonstraties onder begeleiding van gespecialiseerde adviseuses, evenals een ludieke mini-expo waarin je meer leert over keurmerken en de ecologische impact van traditionele productieketens.

Praktische informatie: Route de Beaumont 56, 7041 GIVRY – Contact: florence@cabougeenville.be