Fair fashion en de uitdagingen na Covid-19

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on print
Share on email
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on print
Share on email
De laatste jaren zijn fair fashion en slow fashion duidelijk in opmars. Eerlijker, ecologischer en ook bewuster kleding kopen - weg van de wegwerpmode - spreekt steeds meer consumenten aan. Uit de recente barometer 2020 over fair trade van TDC blijkt dat de Belgische consument vooral voor kleding veel belang hecht aan de arbeidsomstandigheden waarin een product wordt gemaakt.

Over het algemeen geven de Belgen meer geld dan ooit uit aan fairtradeproducten. De recente enquête van het Trade For Development Centre leert dat de meerderheid van de Belgen (69%) vindt dat we anders zullen moeten leven en consumeren. Ze denken bovendien dat fair trade kan bijdragen aan de ecologische en sociale veranderingen die onze samenleving nodig heeft.* 

Ook blijkt dat de Belgische consument vooral voor kleding veel belang hecht aan de arbeidsomstandigheden waarin een product gemaakt wordt. Toch is fair textiel veel minder bekend dan fairtradevoeding.* 

Het Trade for Development Centre grijpt de Week van de Fair Trade (7 tot 17 oktober) aan om fair trade in al zijn veelzijdigheid te promoten. 

  • Fair & slow fashion: wat & waarom? De gevolgen van fast fashion in cijfers
  • Barometer 2020 Belgen en fair trade: resultaten nieuwe enquête
  • Fair fashion na corona: opiniemakers aan het woord
  • Schone kleren op het werk, op school en tijdens het sporten
  • Schone sneakers
  • Hoe herken je fair fashion tijdens het shoppen?
  • Waar koop je fair fashion?
  • Waar beleef je fair fashion tijdens de Week van de Fair Trade? 
  • Boeiende gesprekspartners over fair fashion


Fair & slow fashion: wat & waarom?

Steeds meer consumenten gaan op zoek naar verantwoorde kleren. Daarbij kijken ze naar de productie van hun kleding én naar hun eigen manier van consumeren. De 4 R’en maken deel uit van de filosofie: reduce, reuse, repair en resale. 

Minder verspillen, kiezen voor duurzame en hernieuwbare grondstoffen, hergebruik van materialen … Fair fashion speelt een rol in de algemene transitie naar duurzaamheid en gaat veel breder dan eerlijke handel. Upcycling en recyclage zijn dynamieken die meer en meer een rol spelen binnen fair trade, en zeker in fair fashion.  

Fair fashion of slow fashion is een tegenreactie die voortvloeit uit het besef dat het systeem van ‘wegwerpmode’ niet langer houdbaar is. Kleren zijn het product van een onduidelijke handelsketen, waar de arbeiders aan de bron te vaak als wegwerpwerknemers behandeld worden. 

In dit coronajaar zien we dat, naast belangenorganisaties en consumenten, ook mode-ontwerpers, (kleine) retailers en textielbedrijven zich beginnen te mengen in dit debat. Ook voor hen is de ratrace niet langer houdbaar. 


De gevolgen van fast fashion in cijfers**

Arbeiders

  • Voor een t-shirt dat in onze winkels €29 kost, krijgt de persoon die het in elkaar gestikt heeft ongeveer 18 eurocent, of 0,6%.
  • 1 op de 6 mensen in de wereld werkt in de modesector, minder dan 2% van hen verdient een leefbaar loon. 
  • Geen enkel (0!) van de 108 merken die Clean Clothes Campaign recent doorlichtte, kan aantonen dat alle arbeiders in hun handelsketen een leefbaar inkomen verdienen. 
  • In India en Bangladesh verdient een arbeider in de kledingindustrie twee tot vijf keer minder dan wat nodig is om waardig te leven.
  • Covid-19 verergerde voor de textielarbeiders de onzekerheid over hun job en hun loon, omdat veel modebedrijven hun bestellingen annuleerden. Zo verdienden kledingarbeiders in Cambodja in maart en april van dit jaar 1/3 minder dan normaal. 
  • Veel van de ongeveer 15.000 soorten chemicaliën die in de mode-industrie gebruikt worden, zijn schadelijk voor de mensen die ermee in aanraking komen. Elke dag sterven bijna 1.000 mensen aan acute pesticidevergiftiging. 

Afval

  • De mode-industrie zorgt voor meer dan 92 miljoen ton afval per jaar.
  • 1 op de 5 kledingstukken die gemaakt worden, blijft onverkocht.
  • Bijna driekwart (73%) van de kleren eindigt op stortplaatsen. Nauwelijks 15% wordt apart ingezameld om te recycleren, van minder dan 1% worden nieuwe kleren gemaakt. De rest wordt gedowncycled tot bv. isolatiemateriaal, schoonmaakdoeken en matrassenvulling.
  • 35 % van alle microplastics komt uit synthetische stoffen (en bijna alle kleding bevat synthetisch materiaal).

Broeikasgassen

  • 8 tot 10 % van alle broeikasgassen zijn te wijten aan de mode-industrie, dat is meer dan de lucht- en scheepvaart samen.
  • Om tijd te besparen (bv. bij online shoppen) wordt steeds meer kleding met het vliegtuig i.p.v. per schip getransporteerd. Daardoor swingt de CO2-uitstoot nog meer de pan uit dan hij al deed. 1% meer kleding per vliegtuig transporteren, betekent naar schatting 35% meer uitstoot.

Waterverbruik en -vervuiling

  • Jaarlijks verbruikt de mode-industrie 79 biljoen liter water. 
  • Om katoen voor 1 t-shirt te produceren is 2500-2700 liter water nodig, voor 1 jeansbroek zo’n 8000 liter. 
  • De textielindustrie is verantwoordelijk voor 20% van de industriële watervervuiling. Naast zware metalen en chemicaliën loost ze jaarlijks 40.000 à 50.000 ton verf in rivieren en zeeën. 
 

Barometer 2020 Belgen en fair trade

Het Trade for Development Centre bestelde zoals elke 2 jaar een barometer rond fair trade. Vanaf 9 oktober zal de volledige barometer online staan. Hieronder al enkele resultaten.

Fair textiel nog relatief onbekend

De Belg gaf nooit eerder zoveel geld uit aan fair trade als vorig jaar.  Uit de barometer 2020 blijkt dat het wel vooral om faire voeding gaat. Fair textiel geniet nog veel minder bekendheid

Ondanks de opmars van fair fashion, is er dus nog werk aan de winkel om het uit zijn niche te halen. Ook de bekendheid van de logo’s en certificeringen voor eerlijk textiel kunnen nog een boost gebruiken. Initiatieven als Schone Kleren Campagne en Fashion Revolution – ontstaan na de instorting van de Rana Plaza-textielfabriek in Bangladesh – hebben dus nog steeds een belangrijke rol te vervullen. 

1 op 4 wil kleren met respect voor mensenrechten

In de barometer 2020 wordt ook gepolst naar de criteria die de Belgen hanteren voor ze beslissen of ze een product al dan niet kopen. Of het nu over voeding, cosmetica of textiel gaat, de prijs blijkt het meest doorslaggevende criterium. 40% van de respondenten vindt die belangrijk. 

Wat opvalt is dat bij de aankoop van textiel, veel meer dan bij de andere categorieën, mensen belang hechten aan de productie met respect voor de mensenrechten. Dit is voor de respondenten het op één na belangrijkste criterium bij hun aankoop van textiel (na de prijs). Bijna een kwart van de respondenten (23%) geeft aan hier belang aan te hechten. Bij voedingsproducten is dit bijvoorbeeld veel minder het geval. 

Fair Fashion na corona: opiniemakers aan het woord

De coronacrisis legde ook in de mode-industrie enorme onevenwichten bloot. Het werd duidelijker dan ooit dat de textielarbeiders, vaak in het Zuiden, nog steeds extreem kwetsbaar zijn. Zeker toen belangrijke modebedrijven zonder verpinken de stekker uit lopende contracten trokken. De afgelopen maanden kropen opiniemakers dan ook massaal in hun pen om aan de alarmbel te trekken. 

De rode draad: in de handelsketen van kleding moet elke schakel de verantwoordelijkheid opnemen voor zijn rol in het geheel, zodat textiel weer op mensenmaat geproduceerd én geconsumeerd wordt. 

Fashion Revolution België

Fashion Revolution roept consumenten op om hun favoriete merken op hun verantwoordelijkheid te wijzen, ook in deze coronacrisis. “Merken en retailers nemen nog steeds onvoldoende verantwoordelijkheid voor de lonen en arbeidsomstandigheden in hun fabrieken, de milieueffecten van de materialen die ze gebruiken of de manier waarop de producten die ze maken de gezondheid van mensen, dieren en onze levende planeet beïnvloedt.” Daarom geeft de organisatie de consument de mogelijkheid om zijn of haar favoriete merk rechtstreeks te vragen naar zijn inspanningen om contracten na te komen en  de mensen in de toeleveringsketen te beschermen onder het motto #whomademyclothes tijdens de Fair Fashion Week. 

Dries Van Noten en collega’s

In een open brief aan de mode-industrie riepen de Belgische ontwerper en een lange, internationale lijst sectorgenoten op om het roer om te gooien. Zo willen ze de solden weer op het einde van de seizoenen laten plaatsvinden en ecologischer te werk gaan, door bv. minder materiaal te verspillen en minder de wereld rond te reizen. Ook internationaal beweegt er wat in de designerswereld. Zo kondigde Gucci’s creative director aan dat het topmerk voortaan maar twee i.p.v. vijf grootse modeshows per jaar meer zal opzetten.

Niki De Schryver

De oprichtster van duurzaam shopping-platform COSH! hekelt het modesysteem dat draait op overproductie. “Die zorgt ervoor dat de overschotten op het einde van het seizoen enorm zijn en gigantische solden ‘nodig’ zijn. Het leidt tot een ratrace die kleine kledingzaken niet kunnen volgen én tot onnodige klimaatimpact, want wat nog overblijft na de solden wordt gewoon verbrand,” stelt ze in een opiniestuk.

Niki De Schryver ijverde mee voor de verschuiving van de zomersolden naar augustus. Net voor die begonnen, riep ze consumenten op om trots te zijn op wat ze aan de volle prijs kopen, in plaats van op de kortingen die ze ‘scoren’.

Sarah Vandoorne

In haar e-book Shopdown beschrijft journaliste Sarah Vandoorne de impact van de coronacrisis op de textielindustrie, met de focus op de arbeiders in de productie van kledij. Ze beschrijft hoe het zover is kunnen komen en wat we uit deze crisis kunnen leren. “Een verhaal over hoop en transitie, overproductie, overconsumptie en de nood aan alternatieven,” omschrijft ze het zelf. 

Schone Kleren Campagne / Clean Clothes Campaign

Schone Kleren Campagne noemt “Rana Plaza en Covid-19 dezelfde strijd”. De arbeiders in de kledingproductie verdienen ook als het goed gaat met de sector niet meer dan een habbekrats. 

“Nu de kledingverkoop is gekelderd, zoeken kledingmerken naar manieren om geld te besparen. Sommigen schuiven de kosten door naar hun leveranciers: ze weigeren te betalen voor bestellingen die ze al hebben geplaatst – inclusief, in veel gevallen, kleding die klaar is om te worden verscheept. Het gevolg: kledingarbeiders werden massaal naar huis gestuurd.” Schone Kleren Campagne ziet haar bestaansreden bevestigd: “het hele businessmodel van de modesector moet op de schop”. 

Schone Kleren Campagne is de Vlaamse afdeling van de internationale Clean Clothes Campaign, die al bijna 30 jaar de arbeidsomstandigheden in de kledingindustrie aanklaagt. De Waalse tegenhanger is achACT.

Clean Clothes Campaign lanceerde in mei een publieke website die rechtstreeks toegang geeft tot informatie over de handelsketens van de grootste modemerken ter wereld. Met deze Fashion Checker zie je in één klik of een merk zijn arbeiders een leefbaar inkomen betaalt. 

Kalani en collega’s

Belgische bedrijven mengen zich in het debat over corporate due diligence. In een brief gericht aan de nieuwe Belgische regering vragen een aantal Belgische ondernemingen om een wettelijk kader dat bedrijven verplicht voor hun hele productieketen (incl. onderaannemers) hun verantwoordelijkheid op te nemen op het gebied van mensenrechten en milieu. Bed- en badlinnenproducent Kalani is een van hen. Ondertussen werd de brief al door 29 Belgische ondernemingen getekend, waaronder ook JBC, Mayerline… 

Oxfam-Magasins du Monde

De Waalse Oxfam-telg werkt nauw samen met textielproducenten in Azië, Afrika en Latijns-Amerika. “Deze pandemie verwoest volledige economieën en dat heeft een rampzalig effect op achtergestelde gemeenschappen.” Oxfam heeft daarom een oproep gelanceerd om geld te doneren, o.a. voor de Indische producentenorganisatie Tara

Schone kleren op het werk, op school, tijdens het sporten … 

Ook bedrijven, overheden en organisaties kunnen een belangrijke bijdrage leveren door de kaart van eerlijke kledij te trekken. FairTradeGemeente – een gezamenlijke campagne van Fairtrade Belgium, Oxfam-Wereldwinkels, Rikolto en 11.11.11 – vestigt hier steeds meer de aandacht op. Recent lanceerde het nog een oproep om scholen te motiveren fair trade te kiezen, i.s.m. textielproducent Cottover

In de 203 Belgische FairTradeGemeentes wijzen vrijwilligers de jeugdverenigingen, sportclubs, scholen en lokale besturen op de mogelijkheid om fairtradegecertificeerde uniformen, sport- en werkkledij te kiezen.

Deze gemeenten geven al het goede voorbeeld:

  • Gent stelde samen met VVSG een toolbox op voor sociaal verantwoorde werkkledij. Die vormt een leidraad voor de eigen aankopen, maar ook voor andere steden en gemeenten die werk willen maken van een duurzaam aankoopbeleid.
  • Sint-Niklaas: fairtrade-t-shirts voor het stadspersoneel
  • Herent: Ecolife ondersteunt sportclubs en scholen om ethische sportkledij te kopen
  • Brugge: eerlijke uniformen voor de schoonmaakploeg, de arbeiders en het museumpersoneel
  • Bornem: het gemeentepersoneel draagt al jaren fairtradewerkkledij, maar Bornem blijft zoeken naar manieren om duurzamer te worden. Het fairtrade-rompertje voor elke Bornemse pasgeborene is een mooi voorbeeld!
  • Beersel: de criteria van de Schone Kleren Campagne werden opgenomen in het gemeentelijke aankoopbeleid 


Ethische sneakers

De markt van duurzame (ecologische en/of eerlijke) schoenen groeit jaar na jaar. Zeker voor sneakers vind je steeds meer verantwoorde alternatieven. 

Hoe herken je fair fashion tijdens het shoppen?

De meeste algemene fairtradecertificeringen hebben ook standaarden voor textiel. Daarnaast zijn er labels die zich specifiek op textiel richten. Alle labels leggen hun eigen klemtonen en hebben dus hun pro’s en contra’s.

Achterhalen of een kledingstuk in koosjere omstandigheden gemaakt is, ligt minder voor de hand dan bij bijvoorbeeld een reep chocolade. Niet alle fabrikanten verwijzen op hun kledingetiketten naar de certificeringen die ze hebben. Soms is ook maar een deel van hun productieketen gecertificeerd. De websites van de merken bieden vaak soelaas: een merk dat het echt meent met eerlijke productie, praat hierover op z’n site. 

Wie geen zin of tijd heeft om zelf het doen en laten van de merken uit te pluizen, kan zich laten inspireren door kenners:

  • Het eerder genoemde COSH!
  • B.Right – Fashion walks met persoonlijk advies, in Antwerpen, Gent, Brussel of Leuven.
  • Eline Rey – Blogster en fashionista die er een persoonlijke missie van maakt om alleen nog verantwoorde kleding te kopen.

Waar koop je fair fashion?

  • Brugge: bekijk het fairtradestadsplan
  • Mechelen: de Onze Lieve Vrouwestraat is de eerste fairtradewinkelstraat van het land
  • Gent: Gent Fair Trade, een samenwerking tussen Stad Gent en de Gentse Oxfam-Wereldwinkels, stippelde 3 kant-en-klare Fair Trade Walks uit. Het heeft ook een app om je eigen route te plannen.
  • Leuven: FairTradeGemeente Leuven stelde een lijstje op van winkels waar je duurzame kleren vindt
  • Brussel: Visit Brussels lijstte 7 ethisch verantwoorde adressen op
  • Antwerpen: ga op Fashion Walk met Bie Noé van B.Right
  • Hasselt: raadpleeg het stadsplan met 50 duurzame initiatieven
  • In veel kleinere gemeenten heeft de Oxfam-Wereldwinkel een aanbod faire kledij en vooral accessoires (lederwaren, juwelen, sjaals).


Waar beleef je fair fashion tijdens de Week van de Fair Trade?

Van 7 tot 17 oktober staat fair trade in het hele land in de schijnwerpers. Traditioneel horen daar tientallen evenementen, workshops, lezingen … bij. Dit jaar zorgt corona ervoor dat deze een digitaal alternatief krijgen of meer gespreid worden over de komende maanden. De laatste jaren zien we dat fair fashion meer en meer aan bod komt in de lokale activiteiten.

Deze events zijn zeker een (digitaal) bezoek waard:

  • Brugge, za. 10/10: Fair Fashion Walk met Niki De Schryver van COSH! i.s.m. de Noord-Zuiddienst van Stad Brugge
  • Mechelen, 7-17/10: digitale M-FAIR, een online beurs over eerlijke kledij met o.a. workshops (bv. upcycling), een leerrijk webinar over duurzame kleding en een Instagram-wedstrijd
  • Gent, 7/10: een mobiel textielatelier brengt getuigenissen van textielarbeiders naar het Sint-Pietersstation, ook lanceert Gent Fair Trade vernieuwde Fair Fashion Walks. De hele week ontdek je fair fashion (en fair trade in het algemeen) overal in de stad, met workshops, infosessies en kortingen. En op 28 en 29 november vindt in het Industriemuseum het Fair Fashion Fest plaats.
  • Sint-Gillis en Vorst: beurs ‘Een andere mode is mogelijk
  • Leuven, 13/10: Fair Fashion Awearness, inspiratie-event voor zaakvoerders van Leuvense kledingzaken
    Boeiende gesprekspartners over fair fashion

Interesse om een van onderstaande kenners of aanbieders van fair fashion te inverviewen? Neem dan contact op met Evi Coremans op evi.coremans@enabel.be of 0476/92.05.43. 

  • COSH! 
    Online platform dat consumenten wegwijs maakt om bewust te shoppen. Niki De Schryver adviseert ook merken en winkels die duurzamer te werk willen gaan.
  • Fashion Revolution
    Wereldwijde beweging van consumenten, ontwerpers en producenten die een transparante modeketen willen, voert actie onder #whomademyclothes.
  • Supergoods
    Fair fashion-winkels in Mechelen, Antwerpen en Gent.
  • Mr. Manchette
    Kwalitatieve duurzame herenhemden
  • L’envol du Collibri
    Fair fashion-boetiek in Namen

BRONNEN

* Barometer 2020 over fair trade, uitgevoerd door Incidence in opdracht van TDC. Deze barometer is volledig te raadplegen vanaf 7 oktober.

**Bronnen: Dana Thomas (Fashionopolis), Debbie Moorhouse (Making Fashion Sustainable: Waste and Collective Responsibility), Kirsi Niinimäki et al. (The environmental price of fast fashion), Clean Clothes Campaign (Out of the shadows, Poverty wages, Un(der)paid in the pandemic)

Minister Kitir steunt fair trade!
Tijdens de Week van de Fair Trade 2020 kwam minister van Ontwikkelingssamenwerking Meryame Kitir op bezoek in de kantoren van...
Fair trade maakt samenleving socialer en ecologischer & Belg kiest...
Nooit eerder gaven de Belgen zoveel uit aan fair trade. De meerderheid van de Belgen vindt dat we anders zullen...
Laat de wereld anders draaien
De Week van de Fair Trade start dit jaar op 7 oktober. Zoals elk jaar zetten we fair trade 10...
Europa gaat voor wetgeving MVO, Belgische ondernemingen willen nationaal initiatief
Tegen 2021 wil de EU een wettelijk kader lanceren voor due diligence (zorgplicht) voor bedrijven. In een debat rond MVO...
Belgen kunnen nog beter qua Fairtrade-consumptie
Afgelopen mei kondigde Fairtrade Belgium een historische groei van Fairtrade gelabelde producten in ons land aan: + 41% in 2019....

Week van de Fair Trade

De Week van de Fair Trade is een jaarlijkse campagne die fair trade en fairtradeproducten in de kijker zet in heel het land. Zowel op nationaal niveau met een algemene campagne, als op lokaal vlak met activiteiten in jouw buurt.